Theo quy định, người bị oan, sai phải được cơ quan tiến hành tố tụng gây oan, sai bồi thường thiệt hại vật chất và ý thức, danh dự... Thế nhưng thực tiễn đền bù cho người bị oan trong hoạt động tố tụng Hình sự vẫn đang là câu chuyện nhức nhói.



lVKSND tỉnh giấc Bà Rịa - Vũng Tàu xin lỗi thân nhân của ông Vũ Thanh Hải - người đã bị hàm oan, tự tận 10 năm trước.
Miễn bổn phận Hình sự trái pháp luật vì sợ bồi thường
Bức tranh oan, sai trong Tố tụng Hình sự (TTHS) được “vẽ” nên bởi việc kết hợp liên ngành, thực hiện chức năng, nhiệm vụ còn chưa làm hết phận sự, công đoạn tranh tụng còn hình thức, qui định của pháp luật còn bất cập, chưa hoàn thiện, thiếu hướng dẫn, thậm chí mang văn bản không đúng luật…và trên hết là sự hạn chế về trình độ và đạo đức của 1 bộ phận cán bộ tư pháp, tư tưởng nóng vội, bệnh thành tích, chỉ muốn xong việc của mình.
Thực trạng trái luật trong việc ứng dụng luật pháp Hình sự, TTHS dẫn tới oan, sai thuộc trách nhiệm của những cơ quan tiến hành tố tụng đã được Phân tích, mổ xẻ rộng rãi lần, tại đa dạng diễn đàn và gần tới sẽ được Quốc hội coi xét. Nhưng xử lý được tình trạng oan, sai là câu chuyện nan giải vì còn mang theo việc thực hiện phận sự bồi hoàn của Nhà nước cho người bị oan, sai.
Qua 5 năm thi hành Luật nghĩa vụ bồi thường của Nhà nước nói chung và trong hoạt động TTHS nhắc riêng, Bộ Tư pháp thẩm định, việc khắc phục đền bù cho người bị thiệt hại về căn bản được thực hiện kịp thời, hiệu quả hơn trước đây, bảo đảm tốt hơn về quyền, ích lợi hợp pháp cho người bị thiệt hại.
mặc dầu trong 3 năm 2011-2014, việc làm oan đã được hạn chế, số vụ việc bồi hoàn cho người bị oan do người với thẩm quyền tố tụng gây ra không nhiều; sở hữu 71 trường hợp bị oan và đã được bồi hoàn, 34 trường hợp sở hữu đơn yêu cầu đền bù đang xem xét giải quyết; rộng rãi địa phương ko xảy ra trường hợp nào bị oan nên ko phát sinh bắt buộc bồi thường;
trái lại, mang những địa phương số lượng các vụ án oan xảy ra và phải bồi hoàn khá rộng rãi như tỉnh Bình Phước phải đền bù 16 trường hợp, bên cạnh đó, số đơn buộc phải đền bù lại hơi lớn, mang trường hợp gay gắt, keo dài mà chưa được Tòa án, VKS kịp thời coi xét, giải đáp.
Theo Báo cáo Thống kê, trong 3 năm 2011-2014, tỷ lệ đơn đã giải quyết tốt, chỉ đạt 21,6%. Tỷ lệ vụ việc chưa được khắc phục phải chuyển sang kỳ sau qua từng năm vẫn còn cao. Đáng chú ý, còn mang các trường hợp đình chỉ miễn nghĩa vụ Hình sự bị can ko đúng qui định tại Khoản 1 Điều 25 Bộ luật Hình sự, Khoản hai Điều 107 Bộ luật TTHS để tránh bồi thường.
Việc đền bù dù có Luật nghĩa vụ bồi hoàn của Nhà nước nhưng việc thực hành lại chưa thống nhất như đình chỉ dò hỏi do hết hạn thăm dò ko chứng minh được bị can thực hành tù túng thì sở hữu nơi bị can được bồi hoàn, sở hữu nơi lại ko được bồi thường.
Bị khiến cho oan rồi “dài cổ” chờ bồi thường
Bộ Tư pháp cho rằng, công tác bồi hoàn trong hoạt động TTHS không còn là vấn đề mới nhưng là một ngành khó khăn, phức tạp trong triển khai thực hành một phần do theo qui định của luật pháp, việc thực hành trách nhiệm bồi hoàn trong TTHS mỗi ngành nghề đều sở hữu thẩm quyền riêng (về trách nhiệm giải quyết và quản lý nhà nước) trong khi đề xuất của hoạt động giải quyết bồi hoàn nhà nước là phải áp dụng luật pháp thống nhất, bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người bị thiệt hại.
Điểm chung to nhất của những trường hợp đền bù oan sai trong TTHS là chậm, người bị oan chưa được tạo điều kiện về giấy má, công nhận hồ sơ khiến cho căn cứ yêu cầu đền bù. mang vụ bị những cơ quan tiến hành tố tụng đùn đẩy lẫn nhau keo dài phổ thông năm như vụ ông Phan Văn Lá (Long An) đã 21 năm làm cho “bị can”...
Trong nhiều trường hợp, người bị thiệt hại vướng mắc trong việc buộc phải đền bù do không xác định được cơ quan sở hữu bổn phận bồi thường như vụ ông Phan Văn Lá (Long An), ông Nguyễn Khắc Công (Nam Định)… và khó khăn trong việc mua tài liệu, bằng cớ chứng minh thiệt hại như các biên lai khám chữa bệnh, hóa đơn sắm thuốc, vé tàu xe đi lại… như vụ ông Nguyễn Thanh Chấn (Bắc Giang).
Ông Chấn đã được thân oan sau 10 năm ngồi tội phạm oan nhưng vì “chưa cung ứng đủ tài liệu, bằng chứng chứng minh thiệt hại nên chưa thực hành được việc đền bù oan cho ông Chấn” – Chánh án TANDTC Trương Hòa Bình cho biết.
nhắc về bất cập trong việc giải quyết bồi thường, TANDTC cho rằng, qui định về thời hạn khắc phục bồi hoàn qua từng giai đoạn quá ngắn (Điều 17, 18, 19, 20 Luật nghĩa vụ bồi hoàn của Nhà nước). Hơn nữa, theo Khoản 2 Điều 23 Luật nghĩa vụ bồi thường của Nhà nước thì giấy tờ giải quyết buộc phải bồi hoàn tại Tòa án được thực hành theo qui định của pháp luật về tố tụng dân sự.